PROF. NIKOLLË CAMAJ DHE DR. PASHKO CAMAJ – DY FIGURA TË SHQUARA TË HOTIT DHE MALËSISË SË MADHE NË SHËRBIM TË KOMBIT SHQIPTAR
Shkruan: Prof. Gjon Frani Ivezaj
Familja Camaj nga Hoti i Malësisë së Madhe është ndër ato familje të rralla shqiptare që brez pas brezi kanë ruajtur me fanatizëm nderin, besën, burrërinë dhe përkushtimin ndaj çështjes kombëtare. Kjo derë fisnike, bujare dhe patriote ka nxjerrë burra të ndershëm, luftëtarë e atdhetarë, të cilët me jetën dhe veprën e tyre kanë lënë gjurmë në historinë e Malësisë dhe të mbarë kombit shqiptar.
Në themel të kësaj dere qëndron figura e ndritur e Rrok Pjetër Zekë Camajt, një burrë i njohur në mbarë Malësinë e Madhe për ndershmërinë, urtësinë, mikpritjen dhe karakterin e tij të pathyeshëm. Emri i tij gëzonte respekt jo vetëm në Hot, por në të gjitha trevat e Malësisë së Madhe, nga Shqipëria e Veriut deri në Mal të Zi. Ai ishte ndër ata burra që fjala e tyre kishte peshë, që nderonin mikun, mbronin të dobëtin dhe punonin pa u lodhur për familjen dhe komunitetin. Krah tij qëndronte bashkëshortja e tij fisnike, një nënë shembullore, e cila me sakrifica të panumërta kontribuoi në rritjen dhe edukimin e fëmijëve me dashuri për dijen, punën dhe kombin.
Por rrënjët patriotike të kësaj familjeje shtrihen edhe më thellë në histori. Gjyshi i tyre, Pjetër Zekë Camaj, ishte një nga burrat e njohur të Hotit, i lidhur ngushtë me lëvizjet kombëtare shqiptare dhe me qëndresën e malësorëve kundër pushtuesve të huaj. Ai i përkiste atij brezi burrash që mbrojtën me armë dhe me gjak identitetin shqiptar, gjuhën shqipe dhe trojet e të parëve. Përkushtimi i tij ndaj idealeve kombëtare i kushtoi shtrenjtë. Në vitet e trazuara të përfundimit të Luftës së Dytë Botërore, rreth viteve 1944–1945, ai u vra pranë vendbanimit të tij nga forcat ushtarake të kohës, sepse mbeti besnik i idealeve shqiptare dhe nuk pranoi të hiqte dorë nga identiteti i tij kombëtar. Ai jetoi dhe vdiq si shqiptar krenar, duke lënë pas një trashëgimi nderi që vazhdon të jetojë në brezat e familjes Camaj.
Në këtë vatër të shëndoshë shqiptare, të mbështetur mbi besën, nderin dhe sakrificën, u rritën dhe u edukuan Prof. Nikollë Camaj dhe Dr. Pashko Camaj, dy vëllezër që sot konsiderohen ndër figurat më të respektuara të Malësisë së Madhe dhe të botës shqiptare. Të frymëzuar nga shembulli i prindërve të tyre, ata trashëguan dashurinë për dijen, punën dhe shërbimin ndaj komunitetit, duke u bërë personalitete të njohura në fushat ku veprojnë.
Prof. Nikollë Camaj kreu arsimin fillor në vendlindje, ku që në moshë të re u dallua për zgjuarsinë, përkushtimin dhe dashurinë ndaj dijes. Pas përfundimit të shkollës fillore, ai vazhdoi dhe përfundoi me sukses Gjimnazin në Tuz, duke treguar rezultate të larta dhe interes të veçantë për gjuhën, letërsinë dhe historinë shqiptare. Më pas ndoqi studimet universitare në Universitetin e Prishtinës, në Degën e Gjuhës dhe Letërsisë Shqipe, duke u diplomuar me sukses dhe duke fituar titullin e profesorit.
Pas diplomimit, ai iu përkushtua misionit fisnik të arsimit. Për shumë vite punoi si profesor në Gjimnazin e Tuzit, ku edukoi breza të tërë nxënësish dhe kontribuoi në ruajtjen e gjuhës shqipe, kulturës kombëtare dhe identitetit shqiptar në Mal të Zi. Për nxënësit dhe kolegët e tij ai mbetet modeli i mësuesit të përkushtuar, intelektualit të urtë dhe qytetarit të përgjegjshëm.
Veprimtaria e tij nuk mbeti vetëm në fushën e arsimit. Ai u bë një nga figurat më aktive të jetës publike dhe politike të shqiptarëve në Mal të Zi. Për vite me radhë dha një kontribut të çmuar në përpjekjet për avancimin e të drejtave kombëtare të shqiptarëve, duke qenë pjesë e proceseve historike që çuan në themelimin dhe fuqizimin e Komunës së Tuzit. Ai mori pjesë në konferenca kombëtare dhe ndërkombëtare kushtuar të drejtave të njeriut, të drejtave të pakicave kombëtare dhe proceseve demokratike, duke mbrojtur gjithmonë interesat e shqiptarëve me dinjitet dhe argument.
Sot Prof. Nikollë Camaj renditet ndër figurat më të rëndësishme politike shqiptare në Mal të Zi. Si deputet dhe funksionar i lartë shtetëror, ai vazhdon të jetë zëri i shqiptarëve në institucionet më të larta të vendit, duke punuar për avancimin e të drejtave kombëtare, zhvillimin e Malësisë dhe forcimin e rolit të shqiptarëve në jetën politike dhe shoqërore të Malit të Zi.
Po aq e shquar është edhe figura e vëllait të tij, Dr. Pashko Camaj. Pas përfundimit të arsimit fillor në vendlindje dhe shkollimit të mesëm në drejtimin mjekësor, ai mori rrugën e emigrimit drejt Shteteve të Bashkuara të Amerikës. Si shumë të rinj shqiptarë të kohës, ai u përball me vështirësitë e jetës së emigrantit, por me vullnet, këmbëngulje dhe sakrificë arriti të ndërtojë një karrierë të admirueshme profesionale dhe akademike.
Në Shtetet e Bashkuara ai vazhdoi studimet universitare dhe pasuniversitare, duke arritur gradën e Doktorit në fushën e Shëndetit Publik. Formimi i tij akademik dhe profesional e bëri pjesë të institucioneve prestigjioze amerikane, ku kontribuoi në kërkimin shkencor, edukimin universitar dhe zhvillimin e programeve të rëndësishme për shëndetin publik. Ai është vlerësuar për profesionalizmin, përkushtimin dhe kontributin e tij në fushën akademike dhe shkencore.
Megjithëse jeton prej shumë vitesh në Amerikë, Dr. Pashko Camaj nuk i ka shkëputur asnjëherë lidhjet me vendlindjen, Malësinë dhe kombin shqiptar. Ai është një nga figurat më aktive të diasporës shqiptaro-amerikane dhe aktualisht shërben si Sekretar i Federatës Pan-Shqiptare të Amerikës “Vatra”, organizata historike e themeluar nga patriotët shqiptarë në Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Nëpërmjet kësaj veprimtarie ai ka qenë pjesë e shumë aktiviteteve kombëtare, kulturore dhe humanitare, duke promovuar çështjen shqiptare dhe duke forcuar lidhjet mes diasporës dhe trojeve shqiptare.
Dr. Pashko Camaj është gjithashtu autor i dy librave, “Porosia e Kullës” dhe “Brenga”, të cilët janë pritur me interes dhe vlerësim nga publiku shqiptar. Të dy veprat janë botuar nga shtëpia botuese prestigjioze “Onufri” në Tiranë. Në krijimtarinë e tij letrare ai trajton përvojën e emigracionit, sfidat e jetës, rëndësinë e familjes, identitetit kombëtar dhe vlerat që kanë ruajtur gjallë shqiptarinë në diasporë. Librat e tij janë dëshmi e lidhjes së fortë shpirtërore që ai ruan me Malësinë, Hotin dhe kombin shqiptar.
Sot, Prof. Nikollë Camaj dhe Dr. Pashko Camaj konsiderohen me të drejtë ndër figurat më të respektuara dhe më përfaqësuese të Malësisë së Madhe. Ata janë dy vëllezër që, ndonëse jetojnë dhe veprojnë në dy shtete të ndryshme, ndajnë të njëjtin ideal: shërbimin ndaj kombit shqiptar. Njëri në institucionet politike të Malit të Zi dhe tjetri në diasporën shqiptaro-amerikane, kanë dëshmuar se suksesi personal merr kuptim të veçantë kur vihet në shërbim të popullit dhe të atdheut.
Ata mbeten krenari e Hotit, krenari e Malësisë së Madhe dhe krenari e mbarë kombit shqiptar. Veprimtaria e tyre është vazhdim i traditës së ndritur të familjes Camaj, një familje që i dha kombit burra të nderit, të dijes dhe të përkushtimit kombëtar. Në ta pasqyrohen virtytet më të mira të malësorit shqiptar: ndershmëria, urtësia, besa, puna, patriotizmi dhe dashuria e pakushtëzuar për kombin.
Prandaj, emrat e Prof. Nikollë Camajt dhe Dr. Pashko Camajt nuk përfaqësojnë vetëm suksesin e dy individëve, por historinë e një familjeje fisnike dhe patriote që për breza me radhë ka qenë në shërbim të shqiptarëve, duke nderuar Malësinë dhe duke lartësuar emrin shqiptar kudo ku jetojnë e veprojnë. Jeta dhe veprimtaria e tyre mbeten një shembull frymëzues për brezat e rinj dhe një dëshmi se vlerat e trashëguara nga familja, puna e ndershme dhe dashuria për kombin janë themeli i çdo arritjeje të madhe.
