Ka emra që historia i shkruan me bojë, por ka edhe emra që historia i gdhend me gjak. Në mesin e këtyre emrave qëndron me krenari Dedë Gjon Ujka, biri i Malësisë së Madhe, luftëtari që nuk e kurseu jetën për idealin më të shenjtë të shqiptarit – lirinë e atdheut. Ai nuk ishte thjesht një njeri i kohës së vet ai ishte një simbol i qëndresës, një zë i ndërgjegjes kombëtare dhe një shembull i përjetshëm i sakrificës për Shqipërinë.
Kur trojet shqiptare përballeshin me robëri, kur identiteti kombëtar sfidohej dhe kur flamuri shqiptar mbahej i fshehur në zemrat e burrave e grave të këtij vendi, Dedë Gjon Ujka zgjodhi rrugën më të vështirë: rrugën e luftës për liri. Ai e kuptoi se kombet nuk mbijetojnë me heshtje, por me guxim; nuk ndërtohen me nënshtrim, por me sakrificë. Prandaj ai u rreshtua në anën e historisë, në anën e atyre që besonin se Shqipëria duhej të ishte e lirë dhe shqiptari duhej të jetonte me dinjitet në tokën e vet.
Malësia e Madhe ka lindur burra të mëdhenj, por madhështia e saj nuk qëndron vetëm te armët që kanë mbajtur në duar, por te zemra që kanë mbajtur në kraharor. Dedë Gjon Ujka ishte pjesë e atij brezi që nuk e pyeti veten çfarë do të fitonte nga lufta, por çfarë do t’i linte trashëgim kombit. Në kohë të vështira ai nuk kërkoi strehë, por doli në ballë të përpjekjeve për liri, duke e ditur se rruga e patriotit shpesh përfundon me flijim.
Sot, kur qëndrojmë para varrit të tij, nuk shohim vetëm një monument prej guri. Shikojmë një kapitull të historisë sonë kombëtare. Çdo shkronjë e gdhendur mbi atë mermer flet për një kohë kur dashuria për atdheun vlente më shumë se vetë jeta. Aty prehet një burrë që nuk pranoi të jetonte i përkulur, por zgjodhi të vdiste në këmbë për idealet e tij. Dhe pikërisht për këtë arsye ai jeton ende në kujtesën e popullit të vet.
Brezi i sotëm ka detyrimin moral të mos i lërë në harresë këto figura. Një komb që harron dëshmorët e vet rrezikon të humbasë edhe kujtesën e vet historike. Ndërsa një komb që i nderon ata, ruan identitetin, forcon rrënjët dhe ndërton të ardhmen mbi themele të forta. Dedë Gjon Ujka nuk kërkoi monumente, nuk kërkoi lavdi e as përfitime. Ai kërkoi vetëm që Shqipëria të jetonte e lirë. Ky ideal mbetet po aq i shenjtë sot sa ishte atëherë.
Patriotizmi nuk matet me fjalë të mëdha, por me gatishmërinë për të mbrojtur vlerat e kombit. Pikërisht këtë na mëson jeta e Dedë Gjon Ujkës. Ai na kujton se liria nuk është një e drejtë e fituar përgjithmonë, por një amanet që çdo brez duhet ta ruajë me përgjegjësi. Ai na kujton se flamuri kuqezi nuk është thjesht një simbol, por përmbledh sakrificat, gjakun dhe ëndrrat e mijëra burrave e grave që luftuan për këtë vend.
Në kohën kur interesat personale shpesh vendosen mbi ato kombëtare, figura e Dedë Gjon Ujkës qëndron si një thirrje e fuqishme për ndërgjegjësim. Ajo na fton të reflektojmë mbi detyrimet tona ndaj atdheut, ndaj historisë dhe ndaj brezave që do të vijnë pas nesh. Sepse kombi nuk mbahet gjallë vetëm nga kujtimet e së shkuarës, por nga përgjegjësia për të vazhduar rrugën që na lanë të parët.
Dedë Gjon Ujka ishte një ndër ata burra që e kuptuan se jeta e njeriut është e përkohshme, por vepra për atdheun është e përjetshme. Për këtë arsye emri i tij vazhdon të jetojë përtej kohës, përtej brezave dhe përtej kufijve të një krahine. Ai mbetet pjesë e panteonit të atyre shqiptarëve që me sakrificën e tyre ndezën flakën e lirisë dhe i dhanë kuptim fjalës Atdhe.Sot e gjithmonë, para figurave të tilla, shqiptari përkulet me respekt dhe ngrihet me krenari.
Lavdi e përjetshme Dedë Gjon Ujkës! Lavdi të gjithë dëshmorëve që me gjakun e tyre ujitën rrënjët e lirisë shqiptare! Qoftë i përjetshëm kujtimi i burrave që jetuan për kombin dhe ranë për flamurin kuqezi!
