Idris Ibishi
Debati i fundit politik në Maqedoninë e Veriut nuk duhet parë si një seri deklaratash të izoluara apo vendimesh teknike të shkëputura nga njëra-tjetra. Nëse analizohen në tërësi, ato përbëjnë një model koherent qeverisjeje, i cili riformulon gradualisht pozitën politike të shqiptarëve në shtet.
Deklarata e kryeministrit Hristijan Mickoski se ndryshimet kushtetuese mund të shtyhen “edhe për dekada” është, në thelb, një deklaratë për raportin e pushtetit brenda shtetit. Nuk është vetëm refuzim procedural; është refuzim i konceptit të urgjencës politike për barazi. Në këtë formulim, shqiptarët nuk trajtohen si faktor që kërkon zgjidhje, por si çështje që mund të menaxhohet në kohë, pa kosto reale për qeverinë.
Ky është një ndryshim i rëndësishëm në diskurs: nga nevoja për konsensus, drejt normalizimit të shtyrjes së pafundme. Dhe kur një kërkesë politike – si ajo për rregullim kushtetues – zhvendoset nga kategoria e “domosdoshme” në “të shtyshme”, ajo në praktikë zbrazet nga përmbajtja e saj.
Në të njëjtën linjë duhet parë edhe trajtimi i projekteve infrastrukturore.
Çështja e Koridorit 8, konkretisht segmenti Strugë–Qafë Thanë, nuk është thjesht një problem prioritetesh buxhetore. Ai është një indikator i qartë i mënyrës se si qeveria e percepton zhvillimin rajonal. Në teori, ky korridor është një nga projektet më të rëndësishme strategjike të vendit, me implikime ekonomike dhe gjeopolitike. Në praktikë, ai po relativizohet pikërisht në segmentet që kanë ndikim të drejtpërdrejtë në hapësirën shqiptare.
Kjo nuk është rastësi. Në politikë, mënyra se si shpërndahen investimet është gjithmonë shprehje e prioriteteve reale, jo e deklaruara.
E njëjta logjikë reflektohet në projektin Shkup–Bllacë. Kalimi nga autostradë në rrugë ekspres nuk është vetëm ndryshim teknik; është ulje standardi. Dhe ulja e standardit, kur ndodh në mënyrë të përsëritur në projekte që lidhen me zonat shqiptare, krijon një model të dallueshëm: investimi nuk reflekton vetëm nevojën ekonomike, por edhe hierarkinë politike të territorit.
Këto tri elemente – shtyrja e çështjeve kushtetuese, relativizimi i projekteve strategjike dhe ulja e standardit të investimeve – formojnë një vijë të qartë politike. Ajo vijë sugjeron një qasje ku shqiptarët mbeten pjesë e sistemit, por pa peshë reale në përcaktimin e tij.
Megjithatë, problemi nuk qëndron vetëm te qeveria e udhëhequr nga Mickoski. Në një sistem koalicioni, përgjegjësia politike është e ndarë. Dhe pikërisht këtu lind pyetja thelbësore: çfarë roli po luajnë përfaqësuesit shqiptarë në këtë konfigurim?
VLEN-i hyri në skenë politike me një narrativë të qartë: distancim nga elitat e vjetra dhe premtim për një formë më dinjitoze përfaqësimi. Por përballë zhvillimeve të fundit, ajo që vërehet nuk është përballje politike, por një formë e adaptimit pasiv.
Mungesa e reagimit ndaj deklaratave për Kushtetutën nuk mund të justifikohet me taktika politike. Në të njëjtën mënyrë, mungesa e qëndrimit të qartë për Koridorin 8 dhe për projektin Shkup–Bllacë nuk është çështje komunikimi të dobët, por mungesë pozicionimi.
Në politikë, përfaqësimi nuk matet me praninë në qeveri, por me aftësinë për të ndikuar vendimmarrjen. Kur kjo aftësi mungon, prania kthehet në formalitet.
Kjo krijon një situatë problematike: qeveria mund të ndjekë politika që prekin drejtpërdrejt interesat shqiptare, pa u përballur me rezistencë reale brenda koalicionit. Në këtë kuptim, heshtja e partnerëve shqiptarë nuk është neutrale; ajo funksionon si faktor stabilizues për këto politika.
Kjo është arsyeja pse në opinionin publik po shfaqet një lloj ironie e hidhur, e përmbledhur në shprehjen: “Kthehu Artan Grubi se na mori lumi…”. Kjo nuk është domosdoshmërisht vlerësim për të kaluarën, por reflektim i një perceptimi aktual: se boshllëku i krijuar nga mungesa e reagimit po bëhet më i dukshëm se vetë problemet që pretendoheshin të zgjidheshin.
Në një plan më të gjerë, rreziku nuk qëndron vetëm te këto vendime konkrete. Rreziku qëndron te normalizimi i një modeli ku çështjet që lidhen me shqiptarët trajtohen si të negociueshme pafundësisht, ndërsa përfaqësimi i tyre reduktohet në nivel simbolik.
Nëse ky model konsolidohet, atëherë nuk do të kemi vetëm vonesa në projekte apo në procese kushtetuese. Do të kemi një riformatim të heshtur të balancës politike në vend.
Dhe në këtë riformatim, problemi nuk do të jetë vetëm se çfarë vendos qeveria, por edhe se çfarë pranojnë të mos kundërshtojnë përfaqësuesit shqiptarë.
Kjo është pika ku politika kalon nga gabimi në përgjegjësi.
