Nga biseda online u morë një mendim nga z.Rijad Bejtulla, Kriminolog Akademik.
Ditët e fundit, vëmendja mediatike, publike dhe institucionale në Shqipëri është mbërthyer nga ngjarjet e rënda në zonën e Portonovës në Zvërnec të Vlorës. Ajo që nisi si një protestë e banorëve lokalë për mbrojtjen e pronave dhe bregdetit, u përshkallëzua në një vatër të nxehtë të përplasjes mes policisë, kompanive private të sigurisë dhe investitorëve strategjikë.
ANALIZA KRIMINOLOGJIKE: flet z.Rijad Bejtulla
\\\\\\\\\\\\\\\”Si kriminolog, kur analizoj një ngjarje të këtyre përmasave, detyra ime është të shoh përtej pamjeve të dhunës momentale.
Pyetja që duhet të ngremë nuk është thjesht \\\\\\\\\\\\\\\”kush goditi kë\\\\\\\\\\\\\\\”, por \\\\\\\\\\\\\\\”çfarë po ndodh me sovranitetin, sigurinë kombëtare dhe strukturën sociale të vendit?\\\\\\\\\\\\\\\”
Kohët e fundit, në qarqet e analistëve dhe në opinionin publik është ngritur me të madhe frika e një \\\\\\\\\\\\\\\”Palestinizimi\\\\\\\\\\\\\\\” të mundshëm të bregdetit pra, ideja e një popullimi demografik apo tjetërsimi territorial nga qarqe të huaja, specifikisht izraelite.
Megjithatë, nëse futemi thellë dhe e shohim situatën përmes filtrit të ftohtë të kriminologjisë gjeopolitike, kjo hipotezë nuk qëndron në terrenin real. Shqipëria është shtet sovran, anëtar i NATO-s, me kufij të njohur ndërkombëtarisht dhe me një strukturë kushtetuese të konsoliduar. Skenari historik i Palestinës ka ndodhur në një vakum të plotë juridik e territorial, kushte që nuk ekzistojnë sot në Republikën e Shqipërisë.
Por, duke thënë këtë, nuk do të thotë që rreziku nuk ekziston. Përkundrazi. Rreziku real është shumë më i hollë, më i rrezikshëm për t\\\\\\\\\\\\\\\’u diktuar dhe quhet: Pushtim Ekonomik, Gentrifikim Agresiv dhe Enklavizim.
Në optikën time profesionale, pa anime dhe duke u bazuar vetëm në fenomenologjinë kriminale dhe teoritë e sigurisë, këto janë shtyllat e rrezikut real.
a. Sindroma e \\\\\\\\\\\\\\\”Shtetit brenda Shtetit\\\\\\\\\\\\\\\”
Kur flitet për investime që kapin vlerën e 4 miliardë eurove, duhet të kuptojmë se nuk kemi të bëjmë me kapital ideologjik apo shtetëror të një vendi të caktuar. Ky është kapital global offshore fonde investimesh ndërkombëtare ku shpesh gërshtohen para nga ShBA, Lindja e Mesme dhe Izraeli. Ky kapital ka vetëm një zot dhe një qëllim: maksimizimin e profitit të shpejtë dhe rritjen e vlerës së aseteve.
Rreziku kriminologjik këtu është krijimi i të ashtuquajturave Gated Communities enklava të mbyllura të luksit ekstrem. Këto zona priren të kthehen në \\\\\\\\\\\\\\\”shtete brenda shtetit\\\\\\\\\\\\\\\”, ku ushtrimi i sovranitetit të plotë ligjor, policor dhe tatimor nga strukturat shtetërore vendase bëhet tejet i vështirë. Kur kapitali privat bëhet më i fuqishëm se vetë institucionet e shtetit pritës, agjencitë e sigurisë rrezikojnë të humbin kontrollin real mbi territorin, duke krijuar zona ku ligji vendas zbatohet me \\\\\\\\\\\\\\\”leje\\\\\\\\\\\\\\\” të korporatës.
b. Privatizimi i Dhunës dhe Dorëzimi i Monopolit të Forcës
Incidenti në Portonovë, ku rojet private të sigurisë dhunuan dhe morën peng një qytetar shqiptar, është një alarm i kuq nga pikëpamja kriminologjike.
Sipas teorisë së shtetit, vetëm shteti përmes policisë ka monopolin e përdorimit të ligjshëm të forcës.
Kur kompanitë private të sigurisë fillojnë të veprojnë si reparte paramilitare, duke ushtruar dhunë
të pakontrolluar mbi qytetarët në sy të strukturave policore, kjo tregon një dorëzim të autoritetit shtetëror përballë fuqisë së parasë.
Pezullimi i menjëhershëm i Drejtorit të Policisë së Vlorës dhe hetimi i zinxhirit komandues është dëshmi e qartë se asimetria financiare e projektit ka filluar të komprometojë integritetin e strukturave tona të rendit.
c.Faktori Juridik, toka Private dhe Mekanizmi i Shpronësimit të Heshtur
Ashtu siç konfirmohet edhe nga qëndrimet zyrtare, toka në Zvërnec është pronë private e blerë me dokumentacion nga privatët. Ky detaj juridik është kyç. Kjo vërteton se nuk po përballemi me një pushtim klasik ushtarak apo shtetëror, por me një proces ekonomiko-juridik të blerjes së madhe.
Rreziku këtu qëndron te presioni që kapitali i madh ushtron mbi pronarët e vegjël lokalë. Përmes mekanizmave të tregut, rritjes artificiale të taksave, apo bllokimit të qasjes në burimet publike si plazhet, banorët lokalë gjenden përpara një \\\\\\\\\\\\\\\”shpronësimi të heshtur\\\\\\\\\\\\\\\”.
Ata detyrohen të shesin pronat e tyre të trashëguara dhe, nga zotërues të burimeve natyrore të vendit të tyre, kthehen në forcë të thjeshtë e të lirë punëtore pastrues, kamerierë, roje në shërbim të elitës globale.
d. Thyerja Sociale dhe \\\\\\\\\\\\\\\”Anomia\\\\\\\\\\\\\\\” si Burim Kriminaliteti
Nga pikëpamja e fenomenologjisë kriminale, pabarazia ekstreme që krijohet kur një enklavë miliardere ndërtohet pranë një komuniteti të margjinalizuar, prodhon atë që në kriminologji e quajmë \\\\\\\\\\\\\\\”anomi sociale\\\\\\\\\\\\\\\” shkatërrim i normave dhe rregullave shoqërore. Ndjenja e frustrimit, padrejtësisë dhe humbjes së identitetit territorial nga ana e banorëve vendas është vatra perfekte afatgjatë për lindjen e kriminalitetit të niveleve të ndryshme, vjedhjeve, sabotazheve dhe konflikteve të dhunshme civile.
Për më tepër, në projekte kaq gjigante ku lëvizin miliarda euro dhe ku ka pasur historikisht paqartësi me titujt e pronësisë, krijohet terreni ideal ku krimi i organizuar vendas dhe ndërkombëtar tenton të infiltrohet përmes kompanive nënkontraktore të ndërtimit, logjistikës apo strukturave mbështetëse për të pastruar produktet e veprave penale.
Për fund z.Bejtulla thotë që
Zvërneci sot nuk duhet parë thjesht si një kantier ndërtimi apo si një premtim për rritje të GDP-së me 3-4%. Pa e mohuar rëndësinë e zhvillimit ekonomik dhe thithjes së investimeve të huaja, si kriminolog dhe profesionist i sigurisë e kam për detyrë të ngre zërin mbi kostot e fshehura.
Zvërneci është një fushëbetejë mes kapitalizmit agresiv global dhe sovranitetit të shtetit të së drejtës. Agjencitë vendase të inteligjencës dhe departamentet kundër krimit ekonomiko-financiar duhet të mbajnë sytë hapur dhe të monitorojnë çdo qindarkë dhe çdo strukturë që penetron në atë zonë.
Zhvillimi ekonomik është i mirëpritur, por asnjëherë duke shkelur mbi dinjitetin e qytetarit dhe mbi sovranitetin e Policisë së Shtetit. Nëse lejuam që paratë të blejnë ligjin dhe territorin, atëherë rreziku nuk na vjen nga kufijtë e jashtëm, por nga dorëzimi i brendshëm institucional.
Ky nuk është thjesht një incident lokal në Vlorë; ky është një test kritik për sigurinë kombëtare të Shqipërisë, tha z.Bejtullau.
Bejtulla e përfundon me mesazhin:
\\\\\\\\\\\\\\\”Zvërneci sot nuk duhet parë thjesht si një kantier ndërtimi apo si një premtim për rritje të GDP-së me 3-4%. Pa e mohuar rëndësinë e zhvillimit ekonomik dhe thithjes së investimeve të huaja, si kriminolog dhe profesionist i sigurisë e kam për detyrë të ngre zërin mbi kostot e fshehura.
Zvërneci është një fushëbetejë mes kapitalizmit agresiv global dhe sovranitetit të shtetit të së drejtës. Agjencitë e vendase të inteligjencës dhe departamentet kundër krimit ekonomiko-financiar duhet të mbajnë sytë hapur dhe të monitorojnë çdo qindarkë dhe çdo strukturë që penetron në atë zonë.
Zhvillimi ekonomik është i mirëpritur, por asnjëherë duke shkelur mbi dinjitetin e qytetarit dhe mbi sovranitetin e Policisë së Shtetit.
Nëse lejuam që paratë të blejnë ligjin dhe territorin, atëherë rreziku nuk na vjen nga kufijtë e jashtëm, por nga dorëzimi i brendshëm institucional.
Ky nuk është thjesht një incident lokal në Vlorë; ky është një test kritik për sigurinë kombëtare të R. Shqipërisë.