Ka data që nuk janë vetëm pjesë e kalendarit. Janë plagë të hapura të njerëzimit. Njëra prej tyre është 11 korriku – dita kur Evropa kujton Srebrenicën, vendin ku në zemër të kontinentit, para syve të botës, u krye gjenocidi më i rëndë në Evropë pas Luftës së Dytë Botërore.
Mbi tetë mijë burra dhe djem boshnjakë u vranë vetëm për shkak të identitetit të tyre. Brenda pak ditësh u shkatërruan familje të tëra, u zbrazën fshatra dhe u shuan breza të tërë. Ajo që e bën edhe më të rëndë këtë tragjedi nuk është vetëm numri i viktimave, por fakti se krimi ndodhi në një zonë që ishte shpallur \”e sigurt\” nga Kombet e Bashkuara.
Srebrenica nuk është thjesht histori. Ajo është një kujtesë e përhershme se çfarë ndodh kur urrejtja ushqehet, kur propaganda zëvendëson të vërtetën dhe kur komuniteti ndërkombëtar dështon të veprojë në kohë. Është dëshmi se paqja nuk mbrohet vetëm me deklarata, por me vendime, përgjegjësi dhe veprim.
Edhe pas tri dekadash, mijëra familje vazhdojnë të kërkojnë eshtrat e më të dashurve të tyre. Çdo identifikim i ri, çdo arkivol i gjelbër që përcillet drejt varrit, rikujton se pas çdo statistike fshihet një jetë, një emër, një familje dhe një histori e ndërprerë dhunshëm.
Mohimi i gjenocidit, relativizimi i krimeve dhe glorifikimi i autorëve përbëjnë një plagë të dytë për të mbijetuarit. Nuk mund të ndërtohet pajtim mbi mohimin e së vërtetës. Drejtësia dhe pranimi i fakteve janë themeli i vetëm mbi të cilin mund të ndërtohet një e ardhme pa konflikte.
Për Ballkanin, Srebrenica mbetet një provë e pjekurisë sonë kolektive. Nuk mjafton ta kujtojmë vetëm në përvjetor. Duhet të mësojmë prej saj. Shoqëritë që harrojnë krimet e së kaluarës rrezikojnë t\’i përsërisin ato. Brezat e rinj duhet të edukohen me të vërtetën, me respektin për jetën njerëzore dhe me refuzimin e çdo forme të urrejtjes etnike, fetare apo kombëtare.
Sot, 31 vjet më vonë, emri i Srebrenicës nuk është vetëm simbol i dhimbjes. Ai është edhe një thirrje për përgjegjësi. Për të mos heshtur përballë padrejtësisë. Për të mos lejuar që gjuha e urrejtjes të normalizohet. Për të mbrojtur dinjitetin njerëzor, pavarësisht kombësisë apo besimit.
Sepse kujtesa nuk është hakmarrje. Kujtesa është mbrojtja më e fortë që historia të mos përsëritet.
Lavdi dhe nderim të gjitha viktimave të gjenocidit të Srebrenicës. Qoftë i përjetshëm kujtimi për ta.
