Nga Soni Memoci
Mërgata shqiptare përjetëson kujtimin e 12 dëshmorëve të betejës së 25 prillit 1911
Përkujtimi i ngjarjeve historike dhe ngritja e përmendoreve në nderim të atyre që sakrifikuan jetën për lirinë kombëtare janë më shumë se akte simbolike. Ato janë një detyrim ndaj kujtesës sonë kolektive dhe një urë që lidh brezat e sotëm me historinë, sakrificat dhe idealet e të parëve.
Në këtë mision, mërgata shqiptare ka dëshmuar vazhdimisht një ndjeshmëri të veçantë. Edhe pse larg trojeve të të parëve, shqiptarët e diasporës kanë kontribuar në ruajtjen dhe rikthimin në kujtesën publike të ngjarjeve e figurave që për dekada kanë mbetur në hije. Përmes nismave të tilla plotësohen boshllëqe të rëndësishme në trashëgiminë tonë historike dhe u jepet vendi i merituar atyre që luftuan e ranë për liri.
Një prej këtyre ngjarjeve është beteja e përgjakshme e 25 prillit 1911, në vendin e quajtur “Sukat e M’Kushit”, një episod i rëndësishëm i qëndresës së malësorëve të Kelmendit kundër forcave osmane.
Në atë përballje, trimëria, guximi dhe qëndresa deri në vetëmohim e malësorëve dëshmuan edhe një herë vendosmërinë për të mos iu nënshtruar pushtimit. Gjaku i derdhur në Sukat e M’Kushit u bë pjesë e atij vargu të gjatë sakrificash që shoqëruan lëvizjen kombëtare shqiptare në prag të shpalljes së Pavarësisë.
Ishte koha kur kërkesa për liri dhe mëvetësi po artikulohej gjithnjë e më fuqishëm. Kryengritjet e Malësisë nuk ishin vetëm përballje të armatosura me administratën osmane, por edhe një mesazh politik: shqiptarët kërkonin të drejtat e tyre kombëtare dhe të drejtën për të vendosur vetë mbi të ardhmen e vendit të tyre.
Pikërisht për këtë arsye, ruajtja e kujtesës së betejave të tilla merr një rëndësi të veçantë. Historia nuk jeton vetëm në arkiva dhe libra. Ajo jeton në kujtesën e familjeve, në rrëfimet e brezave, në emrat e dëshmorëve dhe në monumentet që ngrihen për t’ua përcjellë këtë trashëgimi atyre që vijnë pas nesh.
Përjetësimi i 12 dëshmorëve të Sukave të M’Kushit përmes një vepre monumentale është një akt mirënjohjeje dhe përgjegjësie historike. Përmendorja nuk nderon vetëm dymbëdhjetë burra që dhanë jetën në betejë; ajo simbolizon qëndresën e një treve të tërë dhe sakrificën e brezave që luftuan për lirinë e shqiptarëve.
Një meritë e veçantë u takon të gjithë atyre që kontribuuan në realizimin e kësaj nisme. Mirënjohje të posaçme meritojnë Av. Ervin Tinaj, nga mërgata shqiptare në Detroit, SHBA, dhe Arian Bajraktari, me banim në Belgjikë, të cilët, së bashku me kontribues të tjerë, u angazhuan për realizimin e kësaj vepre monumentale dhe për përjetësimin e kujtimit të 12 dëshmorëve të lirisë.
Angazhimi i tyre nga dy vende të ndryshme të mërgatës shqiptare është dëshmi se largësia gjeografike nuk e zbeh lidhjen me vendlindjen dhe historinë e të parëve. Nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës e deri në Belgjikë, shqiptarët vazhdojnë të mbajnë gjallë kujtesën e rrënjëve të tyre dhe të kontribuojnë për ruajtjen e trashëgimisë kombëtare.
Në shumë raste, pikërisht mërgata është bërë bartëse dhe mbrojtëse e kësaj kujtese, duke investuar jo vetëm mjete financiare, por edhe kohë, përkushtim dhe energji për të nxjerrë nga harresa ngjarje e figura që meritojnë vendin e tyre në historinë shqiptare.
Ngritja e një përmendoreje është një gur i vendosur kundër harresës. Por puna nuk duhet të përfundojë aty. Beteja e Sukave të M’Kushit, emrat e dëshmorëve dhe rrethanat historike në të cilat ata luftuan meritojnë të dokumentohen, studiohen dhe t’u përcillen brezave të rinj me seriozitetin që kërkon historia.
Sepse një komb që nderon sakrificën e të parëve nuk ndërton vetëm monumente prej guri. Ai ndërton kujtesë kombëtare.
Dhe kujtesa historike, kur ruhet dhe përcillet nga brezi në brez, bëhet monumenti më jetëgjatë për ata që dhanë jetën për lirinë.
